*

7 januari 2018

Alleen Mattheüs heeft het bezoek van de Wijzen uit het oosten in zijn evangelie opgenomen. Het is een verhaal waar ook enorm veel in te zien is. Je kunt het bekijken als een toneelstuk in twee bedrijven. Het eerste bedrijf speelt in Jeruzalem, in het paleis van koning Herodes. Het tweede in Bethlehem, in een stal, met Maria, Jozef en het pasgeboren kind. De wijzen uit het oosten, in de volksmond de drie koningen, treden op in beide bedrijven, maar de hoofdrolspelers zijn twee koningen. De een is Herodes, die bang is zijn macht te verliezen en misbruik maakt van zijn macht om die te behouden. De andere koning is een weerloos kind, dat geen macht heeft en nog volkomen afhankelijk is van mensen om hem heen en een makkelijke prooi lijkt voor geweld.

Wie enigszins thuis is in de geschiedenis weet dat er nauwelijks koningen, vorsten, alleenheersers, keizers, tsaren en presidenten zijn geweest die voor de volle 100 procent integer waren, ja, dat die er niet zijn geweest. Het is bijna onmogelijk dat machthebbers niet corrupt waren en niet hun macht misbruikten. En dat is nu ook nog zo. Heel de geschiedenis toont reeksen van koningen die tot tirannen, despoten, potentaten, autocraten en dictators verworden zijn. En vaak nog gewetenloos ook.

Koning Herodes, die van de kindermoord in Bethlehem, staat voor alle slechte heersers, die met allerlei wetten hun volk onderdrukken en met slinkse praktijken zichzelf verrijken. Het kind in de kribbe is de volmaakte koning, die het welzijn van het volk behartigt en de minderbedeelden verheft. Die het volk niet verplettert onder steeds hogere belastingen en talloze voorschriften. Die zijn volk oproept tot goedheid in vrijheid, zijn mensen voedt als ze honger hebben en hen die niet meer op eigen benen kunnen staan op de been helpt.

Nu terug naar Jeruzalem, het paleis van koning Herodes. Daar vragen de wijzen uit het oosten aan Herodes: “Waar is de pasgeboren koning van de Joden?” Die denkt: een concurrent, maar hij laat niets merken. Hij ontbiedt bijbelgeleerden en vraagt hun waar de koning van de Joden geboren moet worden. “In Bethlehem” antwoorden de geleerden. Geleerden weten altijd overal een antwoord op, maar wat doen ze met hun kennis? Geleerden en veelweters zijn nog geen wijzen. Herodes bedankt de geleerden en geeft de wijzen instructies. Hij lacht in zijn vuistje. Hij is slim en geslepen. Hij gebruikt ze en zij trappen erin, althans vooralsnog.

Dan het tweede bedrijf. De wijzen volgen de ster en komen in Bethlehem. Daar vinden ze het kind en zijn moeder. Aanbidden hem en bieden hem hun gaven aan. Ze zijn blij hun koning gevonden te hebben: een weerloos kind, heel anders dan de koningen die militaire parades afnemen, dissidenten monddood maken en tegenstanders uit de weg ruimen. Dan maken ze zich op om te vertrekken en koning Herodes te informeren over het kind en waar het zich bevindt. Maar daar wordt van hogerhand een stokje voor gestoken. “Nee, jullie gaan niet terug naar die koning, jullie gaan langs een andere weg terug naar jullie land.”

Op kerstmis werd de Heer bekend gemaakt aan de herders, die staan voor het Joodse volk. Maar de leiders hebben hem niet aanvaard, alleen eenvoudige mensen. Op deze dag vindt de openbaring van de Heer plaats aan de niet-Joden. Aan alle volken dus die niet de God van de Joden vereerden maar andere goden, dus uiteindelijk ook aan ons.

De boodschap is: God sluit niemand uit. Jezus is de ware koning. Hij is de tegenkoning van alle wereldlijke vorsten. Heel het evangelie door zal hij zich als koning profileren in woorden en daden, maar nooit direct, altijd in tweede instantie, in bedekte termen. Pas als hij aan het kruis hangt staat op een bordje boven zijn hoofd: “Jezus van Nazareth, de koning van de Joden.”

De wijzen gingen langs een andere weg terug. Dat betekent: zij gingen niet terug naar de aardse koning, naar de macht en de pracht, naar werelds aanzien en wereldse invloed. Nee, niet terug naar het oude. Maar vervuld van het nieuwe, van eenvoud en weerloosheid, van zachte krachten gingen zij een ándere weg, de koninklijke weg, om aan hun eigen mensen in den vreemde de nieuwe koning bekend te maken.

Is dat niet ook onze weg? AMEN.

Leo Wenneker

joomla template